Tim Hunt'tan Roy Glauber'a, cinsiyetçiliğini bir zırh gibi gururla taşıyan Nobel'li bilim adamları derlemesi

KÜLTÜR

Nobel Ödüllü Cinsiyetçiler Kulübü

Nobel ödüllü biyokimyacı Tim Hunt’ın cinsiyetçi yorumlarına gazetelerde rastlamış olabilirsiniz. Hunt, “kızların” laboratuvarlarda bulunmasının üç probleme yol açtığını söylüyor: (1) erkekler kadınlara aşık olur, (2) kadınlar erkeklere aşık olur, ve (3) kadınları eleştirdiğinizde ağlarlar. Haremlik-selamlık labları tavsiye ettiğini söyleyen Hunt, kadınların önünü kapatmak istemediğini de eklemiş, sağolsun. Bu fikirlerini yönelttiği insanlar da Kore’de bir konferanstaki bilim kadınları.

 

Bu yorumlar bana niye Nobelli bilim adamlarını (ki hep adamlar) rol modeli almaya çekindiğimi hatırlattı. Çoğunlukla içten içe, bazen alenen cinsiyetçilik bilimde o kadar çok var ki! Burada cinsiyetçiliğini bir zırh gibi gururla taşıyan bilim adamlarımızı toplamak istedim. Bilmediklerimin de bu listeye eklenmesine çok sevinirim.

 

Roy Glauber: Kuantum optik alanındaki çalışmalarından dolayı 2005 yılında Nobel fizik ödülünü paylaştı. 5Harfliler’de yaklaşık bir yıl önce kendisi hakkında bir yazı yayınlandı. Bu yazıda Glauber’ın kadınlar hakkındaki düşüncelerini okuyabilirsiniz. Glauber karısının kendini boşamasını militan feminist düşüncelere bağlıyor ve karısına bu hakkı veren kanunları suçluyordu.

 

nobel1

 

Tim Hunt: Hücre bölünmesinde rol oynayan proteinlerle ilgili çalışmaları dolayısıyla 2001 yılında Nobel tıp ve fizyoloji ödülünü paylaştı. Laboratuvarlarda kadınların bulunmasının duygusal sorunlara yol açtığını düşündüğünü söyledi.

 

nobel5

 

James Watson ve Francis Crick: DNA molekülünün yapısı ile ilgili çalışmaları dolayısıyla 1962 yılında Nobel tıp ve fizyoloji ödülünü paylaştılar. DNA’nın çift heliks yapısını ilk keşfeden kişi olan Rosalind Franklin’in çalışmalarından haberdar oldukları – hatta haberdar olmaktan da ziyade, onun çalışmalarını kullandıkları – halde makalelerinde Franklin’i kaynak olarak göstermediler. (Watson ayrıca ırkçı da bir insan.)

 

nobel3

 

rosalind-franklin

 

Richard Feynman: Kuantum electrodinamik teorisine katkılarından dolayı 1965 yılında Nobel fizik ödülünü paylaştı. “Eminim Şaka Yapıyorsunuz Bay Feynman” (Surely You are Joking, Mr Feynman!) adlı kitabında üniversitedeki kız öğrencilerine profesör olduğunu gizleyerek nasıl yazdığından tutun bardan nasıl kız kaldırılacağına kadar bir çok konuya değindi. Önerilerinin arasında “bardaki kızlara sonra sizinle yatar belki diye içki almaya falan çalışmayın, paranız boşa gidebilir” de var. Bu arada bir yan not olarak belirteyim: Feynman’ın da zamanında bir parçası olduğu Caltech teorik fizik grubundaki 24 profesörden sadece 1 tanesi kadın.

 

nobel2

 

Otto Hahn: Nükleer füzyon üzerine yaptığı çalışmalarla 1944 Nobel kimya ödülünü aldı. Bu ödülü almasına sebep olan makaleyi, en önemli iş arkadaşlarından fizikçi Lise Meitner’i eş-yazar olarak göstermeden yayınladı. Bunda cinsiyetçiliğin mi yoksa Nazi Almanya’sının koşullarının mı daha çok rol oynadığı tartışılır. Fakat ödül öncesi ve sonrasında sanki her işi kendi yapmış gibi davranmasını açıklamak pek mümkün değil.

 

nobel4

 

Kip Thorne: Nobel ödüllü değil kendisi daha ama kara delikler ve genel görelilik üzerine yaptığı çalışmalar ile Einstein madalyası almış ve yakın zamanda Interstellar adlı filmle ün kazanmış bir fizikçi. Reva Key Williams bir yazısında Thorne’a onunla doktora sonrası çalışması yapmak için başvuru mektubunu gönderdikten sonra olanları anlatıyor. Williams da kara delikler üzerine çalışan bir fizikçi. Özellikle elektrik yüklü ve dönen kara deliklerin manyetik alanlarını çalışmak istiyor o zamanlarda (1990’lar). Thorne’a araştırma planını içeren bir mektup gönderiyor. Thorne “Bu konunun bir yere çıkacağını düşünmüyorum. Eğer bu konuda çalışmayacağına söz verirsen gel.” dediği için Caltech yerine Florida Üniversitesi’ne postdoc olarak gidiyor. Yıllarca bu konu üzerindeki araştırmalarını yayınlamayan dergilerle savaşırken Thorne ve grubunun aynı konudaki çalışmalarını takır takır yayınlamasını izliyor.

 

faRevaKayWilliams KipThorne

 

Bu liste daha uzar eminim. Nobel ödülü almak tabii ki kimseye insanlık, akıl, mantık getirmiyor. Bilim adamlarının da her türlüsü var. Kimseyi devleştirmeye gerek yok. Fakat hal böyleyken ben nasıl kadın öğrencilerime (ve en başta kendime) “eğer güzel iş yaparsanız akademik dünya size karşılığını verir” diyeyim?

 

YAZARIN DİĞER YAZILARI

MEYDAN

YBilim Tanımayan Sınırlar
Bilim Tanımayan Sınırlar

Bilimin sınır tanımadığını düşünmek güzel, ama gerçek şu ki sınırlar bilim falan dinlemiyor.

SANAT

YBu Penisler Ağaçta Mı Yetişiyor?
Bu Penisler Ağaçta Mı Yetişiyor?

14. yüzyıl Fransasında bir çizer: Jean de Montbason. "Gülün Romansı" şiirinin çeşitli baskılarına illüstrasyonlar yapıyor. Peki bu şiir neden bir penis ağacına dönüşüyor?

KÜLTÜR

YMary K. Gaillard Ve Kadın Fizikçi Olmak
Mary K. Gaillard Ve Kadın Fizikçi Olmak

"Feminist olmaktan başka çare yoktu. Fiziğe tutkundum." sözünün de sahibi Mary K. Gaillard’ın kariyeri boyunca karşı karşıya kaldığı üstü kapalı ya da aleni cinsiyetçi yorumların haddi hesabı yok.

KÜLTÜR

YKadının Adı Deneyde de Yok
Kadının Adı Deneyde de Yok

Sevgili XX kromozomlular, eğer bir yeriniz ağrıdığında reçete Y derken vücudunuz X tane Ibuprofen diyorsa sorun sizde değil, ilaç şirketlerinde.

  • Serap Çakıl

    eğitim şart diyoruz da demek ki eğitimden eğitime de fark var. eşeklik baki kalabiliyor.

  • AtlasOrta

    feynman’ın otobiyografisindeki bar maceralarından “cinsiyetçiliğini bir zırh gibi gururla taşıyan bilim adamı” tanımına varmak hayli üstünkörü ve isabetsiz olmuş..

  • Mehmet Onurcan Kaya

    haklılarmış

  • Gokhan Remzi Yavuz

    Geneli hakkında değil ama Richard Feynmann hakkındaki kısım ile ilgili bir iki şey yazmak isterim:

    Birincisi hakkında yazan paragrafta Feynmann’ın cinsiyetçi olduğu, hayatını o şekilde yaşadığı ile ilgili bir şey yazmıyor. Bilim alanında kadınları küçük mü görmüş? Önlerine engel mi koymuş? Metne göre barda “kız nasıl kaldırılır” önerisi vermiş. Bu onu ne kadar cinsiyetçi yapar? Aynı şekilde profesörlüğünü gizleyerek “üniversitedeki kız öğrencilerine” yazması?

    İkincisi kitabı okuyanlar bilir, aslında bu tavsiyeyi Feynmann’a arkadaşı olan bir çift veriyor. O da bu tavsiyeyi test ederken başından geçen bir olayı anlatıyor.

    Üçüncüsü Feynmann’ın parçası olduğu birimde sadece 1 kadın biliminsanının olması neden Feynmann’ı cinsiyetçi yapsın?

    Eğer Feynmann’ın bu listeye girmesi için bunlardan başka sebep varsa duymak/öğrenmek isterim fakat bu metinde yazanlar bence biraz haksız sebepler.

    • Şeyda İpek

      1- Cinsiyetcilik sadece bilim kadinlarina karsi yapilan bir sey degil. Hic tanimadigi kadinlari bize bu kelimeyi kotu sekilde kullandigi acikca belli olarak “orospu” (bitch) olarak takdim edebilen bir insan Feynman. Ona sandvic aldigi halde kendisiyle yatmayan bir kadina “Orospudan daha kotusun!” (“You are worse than a whore!”) diyen de bir insan. Ogrenci gibi davranip genc kizlarla yatmaya calistigini gogsunu gere gere kitabina koymasi ise en azindan igrenc.
      2- Dogru, bu oneriyi ona bir arkadasi veriyor. Feynman da bir cok kez uyguluyor. Kendi yontemi ‘icki al, seninle yatarlar’ daha cok.
      3- Caltech ornegini Feynman’in cinsiyetciligini kanitlamak/koruklemek icin vermedim. Bu sadece Feynman’lar yetistiren erkekler kulubu mentalitesinin 1960’larda kalmadigini gostermek icindi.

      Feynman benim ‘kadinlara karsi davranislarindan dolayi saygi duymadigim bilim adamlari’ listemde.

  • disqus_vFWfmcNUtl

    Bilimde cinsiyetcilik maalesef halen var. Tim Hunt’in son vukuati bir ornek. Yazidaki cogu ornegi bilmekle ve katilmakla beraber, Kip Thorne’a yapilan cinsiyetci elestirisinin niyet okumacilik oldugunu dusunuyorum.

    Fikir calmak ya da hali hazirda basilmaya yakin problemi ilk basmak (scoop etmek) icin, daha nufuzlu bir bilim insaninin, baskasinin gonderdigi makaleyi basim asamasinda bekletmesi akademide cok yaygin. Nice kodaman, unlu insanin bu tur ucuz taktiklere basvurdugunu gordugumde cok sasirmistim. Bildigim cok ama cok fazla ornek var, bizzat basima da geldi. Williams’ in basina geleni okudum, akademideki bu pislikle ilk kez tanismis sanirim.

    Kip Thorne’nun kadinlara yaklasimini bilmiyorum. Belki gercekten Watson gibi cinsiyet ayrimi yapmistir. Ancak Williams’ in anlattiklarindan Thorne’nin cinsiyetci oldugu sonucunu cikarmak zor. Daha cok Thorne’in da bu tur politik oyunlara basvuran, “o tur bilimci”lerden biri oldugunu gosterir. Bu olay sadece kadin bilimcilerin basina gelmiyor yani.

Bir de bunlar var

“Size Öyle Geliyor” Teşhisi Kadınların Sağlığına Mal Oluyor
Toygar’la Sibernetik
Fatmagül’ün Galerisi

Send this to friend